Εμείς οι Καρδαμυλίτες στη Βόρεια Χίο, δεν είχαμε καμιά άλλη διέξοδο, παρά μόνο τη θάλασσα. Καμιά φορά λέω -και δεν είναι υπερβολή- ότι αν δεν είχαμε στραφεί προς τη θάλασσα, θα ήμασταν όλοι σήμερα κτηνοτρόφοι.
Καπεταν Παναγιώτης Τσάκος

Συνέντευξη του Παναγιώτη Τσάκου στη «Ναυτεμπορική» και τον Γιώργο Λιάνη:

Η Γη είναι μια τόση δα κουκίδα πάνω στο σύμπαν. Μια μικρή χώρα πάνω στη Γη είναι η Ελλάδα. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο. Πάνω στην Ελλάδα, ένα από τα 3.000 νησιά που έχει, είναι η ξακουστή Χίος. Πάνω στη Χίο, είναι ένα μικρό χωριό, τα Καρδάμυλα. Και πάνω στα Καρδάμυλα, ένας ορεινός οικισμός, μικρός, που τον λένε Ράχη.

Εκεί γεννήθηκε ο Καπτα Παναγιώτης Ν. Τσάκος, που τον έχω τώρα απέναντί μου για μια ξεχωριστή συνέντευξη. Μου θυμίζει ιστορίες του Φώτη Κόντογλου, του αγιογράφου μας και του Νίκου – Γαβριήλ Πεντζίκη, που τόσο θαύμαζε ο Σεφέρης. Τίμιες κουβέντες. Λίγες, αλλά τίμιες. «Δουλεύοντας, ανακαλύπτεις τον εαυτό σου, σε κάθε ηλικία. Και τότε, μπορείς να κάνεις τα ελαττώματά σου προτερήματα». Είμαι δημοσιογράφος, δεν είμαι δημόσιος ρήτορας. Μου αρέσουν οι τρανοί, που είναι ταπεινοί. Έτσι βλέπω τον Καπτα Παναγιώτη Ν. Τσάκο, τον Καρδαμυλίτη πλοίαρχο του εμπορικού μας ναυτικού.

«Λατρεύω τον τόπο μου. Ο τόπος μου με έζησε κι εγώ, με τον δικό μου τρόπο, τον ζω έως τα σήμερα. Και το λέω το έως τα σήμερα, διότι είναι 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Είναι η Δεύτερη Άλωση η Μικρασιατική Καταστροφή. Αλλά κατά κάποιο τρόπο ήταν και μια ανανέωση, μια καινούργια αρχή για την Ελλάδα. Όλα τα χωράει ο νους του ανθρώπου. Μόνο τον πόλεμο δεν χωράει… Τον πόλεμο και τον ξεριζωμό. Το Αιγαίο, που γεννήθηκα εγώ, είναι άλλο από το σημερινό Αιγαίο. Άλλος τόπος. Άλλη γη. Άλλο χαρμάνι. Μεγάλο σχολείο, παιδί μου, η θάλασσα. Τι σχολείο δηλαδή; Μεγάλο πανεπιστήμιο.

Ιδιαίτερα οι θάλασσες της Ελλάδας είναι πανεπιστήμια. Που δεν έχουν όμως φοιτητές. Θα σας το εξηγήσω όμως παρακάτω. Είναι τρομερό αυτό που συμβαίνει. Να έχεις το κορυφαίο πανεπιστήμιο του κόσμου στην πατρίδα σου, το Πανεπιστήμιο της Θάλασσας λέω εγώ, και να μην πηγαίνεις να φοιτήσεις εκεί. Ξέρετε κύριε; Αυτή τη στιγμή 5.000 βαπόρια ελληνικά διαπλέουν όλο τον κόσμο. Ξέρετε πόσα ναυτόπουλα είναι από την πατρίδα μας; Το πολύ 20.000! Από άλλες χώρες; Πάνω από 200.000! Αυτό το θεριό το ονομάζω “αφελληνισμό”».

Πώς συνεννοούνται καμιά φορά οι άνθρωποι με τα μάτια. Έτσι έκανα κι εγώ τη συνέντευξη με τον Καπτα Τσάκο. Κοιτώντας ο ένας τον άλλον στα μάτια. Ψυχή με ψυχή. Καρδιά με καρδιά. Δεν υπήρχαν ερωτήσεις. Ο άνθρωπος ήταν έτοιμος. Στο γραφείο του, που έμοιαζε με πλοίο, με εντυπωσίασαν τα πορτρέτα της γιαγιάς Μαρίας -MANA MARIA-, της γυναίκας που τον έφερε στη ζωή και τον συντρόφευε μέχρι τα 65 του χρόνια, του πατέρα του Νικόλα -*GERO TSAKOS- και της συζύγου του γιατρού Ειρήνη Σαρόγλου-Τσάκου -*IRENE STAR-. Στο γραφείο του ανέμεναν τον ερχομό μου -ω, της εκπλήξεως για μένα- περίπου έξι άτομα. Τέτοια συνέντευξη, με τόση πολυκοσμία, δεν έχω ξανακάνει.

Αλλά αποδείχθηκε ότι και τα κορίτσια ήταν χρήσιμα. Ο Καπτα Τσάκος έλεγε: «Φέρε μου, σε παρακαλώ, το βιβλίο για το Αιγαίο». Πήγαινε η μια κοπέλα. «Φέρε μου, σε παρακαλώ, το τελευταίο μας Λεύκωμα για την προσφορά της Ναυτιλίας στον Αγώνα του 1821». Πήγαινε η άλλη κυρία. «Φέρε μου το βιβλίο για τα Καρδάμυλα». Πήγαινε πάλι η άλλη κυρία. Και η ίδια έφερνε και τους χάρτες που είχαν σημειωμένους πάνω τους, τους εφοπλιστές που έχει βγάλει κάθε ελληνικό νησί. Κάποιες άλλες κρατούσαν χαρτιά τα οποία τα πάσαραν στον Καπετάνιο την ώρα που έπρεπε, γιατί αυτός τα είχε σχεδιασμένα όλα στο μυαλό του.

Τέλος πάντων, αρκετά μίλησα. Αυτό το «αφελληνισμός» με τάραξε. Ήθελα εξηγήσεις. Και μου τις έδωσε.

«Πώς τα κατάφερε η ναυτιλία μας και είναι σημαιοφόρος στην παγκόσμια κλίμακα; Αυτό ήταν το μυστικό της επιτυχίας μας που ξεκίνησε με τη σιρμαγιά και συνεχίζεται με την αγαστή συνεργασία των τριών παραγόντων: πολιτεία, εργοδοσία και ναυτεργασία. Από ναυτόπαιδα μέχρι καπετάνιο, όλοι υπηρετούσαν τον ίδιο σκοπό και συμμετείχαν στα κέρδη. Ε, σήμερα δεν είναι έτσι. Τα Ελληνόπουλα δεν έρχονται στη θάλασσα. Θέλουν να σπουδάσουν κάτι άλλο. Κάτι πιο ήσυχο, πιο στεριανό».

Έχει σημασία να επιμείνω στο πορτρέτο του συνομιλητή μου. Πάντα το κάνω αυτό. Τον ψάχνω από δω κι από κει. Σε όλα είναι μέσα. Ο Καπτα Τσάκος μου θυμίζει επίσης τον «Γέρο και τη Θάλασσα», το υπέροχο διήγημα του Έρνεστ Χεμινγουέι. Ποιος τον θυμάται; Έπαιζε ο Σπένσερ Τρέισι, και πώς του μοιάζει… Λες και η θάλασσα, από κάποιο σημείο και πέρα, τους κάνει όλους ίδιους.

Σκάλισα λίγο και τις ιστορικές του γνώσεις. «Η παράδοσή μας πάει βαθιά. Είναι ιστορικώς αποδεδειγμένο ότι έπλεαν σκάφη στο Αιγαίο μεταφέροντας ανθρώπους και φορτία εδώ και 10.000 χρόνια (Μήλος, Ερέτρια, οψιδιανός). Η ναυτοσύνη των Ελλήνων έχει εμφυσήσει την πίστη ότι ακόμα και τα στοιχεία της φύσεως διάκεινται ευνοϊκά μαζί μας και αυτή την εύνοια, να κατευνάζει τους αγριεμένους θυμούς του Ποσειδώνα, έχουμε αναθέσει στον καλό μας κυβερνήτη και προστάτη Άη-Νικόλαο. Αυτή η πίστη ενέπνευσε τον Κωνσταντή Κανάρη, το “παλιόπαιδο”, όπως λέει ο Τσαρούχης, που γύριζε στις γειτονιές και μια φράση μόνο έλεγε: “Θα τους κάψω μάνα, θα τους κάψω!”. Και η μάνα του σταυροκοπιόταν κι έλεγε: “Πάει, το παιδί μου τρελάθηκε!”. Και τους έκαψε. Την ώρα που τους έκαιγε, τους φώναξε: “Η σειρά σας τώρα να καείτε, όπως κάψατε τη Χίο!”. Η ιστορία κατέγραψε ότι η θάλασσα εσμίλεψε και ανέδειξε αυτό το αγράμματο φτωχόπαιδο των Ψαρών σε έναν από τους πιο άξιους και πολύτιμους Κυβερνήτες της Πατρίδας μας. Γι’ αυτό σου λέω, είμαστε σχολειό, πανεπιστήμιο, σωστό Πολυτεχνείο. Ξέρει τι κάνει ο λαός μας».

Άνθρωποι σαν τον Καπτα Τσάκο απεχθάνονται το καθισιό. Δεν βγαίνουν ποτέ στη σύνταξη. Ο Καπετάνιος, παρ’ όλο που έχει ένα εξαίρετο επιτελείο, με στυλοβάτη τον γιο του, τον Νίκο, που τον κρυφοκαμαρώνει, πηγαίνει καθημερινά στο γραφείο του και φεύγει αργά το βράδυ.

Ας πάμε όμως στη συνέντευξη.

«Εμείς οι Καρδαμυλίτες στη Βόρεια Χίο, δεν είχαμε καμιά άλλη διέξοδο, παρά μόνο τη θάλασσα. Καμιά φορά λέω -και δεν είναι υπερβολή- ότι αν δεν είχαμε στραφεί προς τη θάλασσα, θα ήμασταν όλοι σήμερα κτηνοτρόφοι. Στο βόρειο κομμάτι του νησιού είχαμε αξιόλογα κοπάδια με αιγοπρόβατα… Αλλά αυτά πολύ παλιά… Πριν 300 χρόνια. Μετά βρέθηκε ένας άγιος άνθρωπος, ο ηγούμενος και κατόπιν Άγιος Νικηφόρος, ο οποίος σε μια λιτανεία που έκαναν οι χωρικοί για να βρέξει, βαρέθηκε να προσεύχεται και τους λέει: “Τι κάνετε εδώ πάνω; Ο Θεός, ο Κύριός μου, μου λέει να κατέβετε πιο κάτω“. Και τους έδειξε αυτόν τον τράχο, δηλαδή το φυσικό λιμάνι των Καρδαμύλων. Και μετά συνέχισε: “Δεν βλέπετε πόσο νερό σας έχω δώσει; Να ζήσετε εσείς και τα παιδιά σας και τα παιδιά των παιδιών σας;“.

Κι άρχισαν οι Καρδαμυλίτες να κατεβαίνουν από τα βουνά, όπου ήταν μαντρωμένοι από τον φόβο των πειρατών και των Οθωμανών. Δειλά-δειλά αρχίσαν με τη θάλασσα. Κάναν βαρκούλες, καϊκάκια, για να ψαρεύουν. Και πηγαίναν απέναντι στον Τσεσμέ, στη Σμύρνη. Μετά έγιναν έμποροι και εμποροπλοίαρχοι.

Οι Χιώτες είναι από τα αρχαιότερα τιμόνια του κόσμου. Ταξίδευαν παντού, όπου φτάνει το μάτι του ανθρώπου. Όταν γύριζαν στο Νησί, έφερναν του κόσμου τα αγαθά μαζί με όλες τις καινοτόμες ιδέες, γνώσεις και εφαρμογές του έξω κόσμου. Οι δικοί μας, που βρέθηκαν στη Ράχη, σκέφτηκαν να κατοικήσουν εκεί. Έχτισαν μια “φρίτσα” κι αργότερα ένα καλυβάκι. Θέα ωραία, θάλασσα πανέμορφη και με φουρτούνα και με μπουνάτσα. Και κάτω, ο κάμπος γεμάτος με περιβόλια. Η Ράχη ήταν παράδεισος. Αλλά δεν είχε εκκλησίες. Δεν είχε σχολεία. Όλοι πηγαίναμε στο Πάνω Χωριό, όπου είναι και το πρώτο μας Δημοτικό Σχολείο. Χτίστηκε τον 19ο αιώνα. Κι έχουν να λένε, ότι έγινε και μια εκκλησία στο χωριό μου, που γράψαν πάνω στα κάγκελά της: “Όξω τα κατάρτια”, δηλαδή οι καϊκίσιοι έξω από τα κάγκελα!” (η παράδοση αναφέρει ότι αυτή η φράση ειπώθηκε σε μια εκλογή δημογερόντων, όπου οι κτηνοτρόφοι για να ελέγξουν την εκλογή δεν επέτρεψαν στους θαλασσινούς να ψηφίσουν).

Έτσι δημιουργήθηκε ο οικισμός της Ράχης και στις μέρες μας λέγεται ότι η Χίος έχει τον μεγαλύτερο στόλο στην Ελλάδα. Και σαν νησί, και στον κόσμο. Ακούστε ονόματα: Χατζητσάκος, πεθερός του Λιβανού, που τον πάντρεψε με την κόρη του την Ευγενία, τη θεία μας Ευγενού, Λιβανοί, Καρράδες, Ψαρρούδες, Φράγκοι, Λαιμοί, Ξυλάδες, Παπαλιός, Πατέρες, Λουρδάρος, Ευθυμιάδης, Κτιστάκης, Μαδιάς και τώρα ο πιο μεγάλος απ’ όλους, και ας μην είναι Ραχιώτης, Αγγελικούσης Αντώνης, Γιάννης, Μαρία, Άννα και τα παιδιά τους. Έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα. Παιδί μου, ήταν μονόδρομος να ασχοληθούμε με τη θάλασσα. Τα θυμάμαι σαν τώρα τα λόγια της μάνας μου, της θείας μου, της γιαγιάς μου. Οι ευχές τους ήταν: “Στην υγειά σου παιδί μου και καλή πρόοδο, και καλός καπετάνιος!”. Μηχανικοί δεν υπήρχαν τότε».

Πώς μπήκατε πρώτη φορά σε καράβι; [Μ’ ένα νεύμα, λέει σε μια κυρία να φέρει το ναυτικό του φυλλάδιο].

«Μπήκα σαν ναυτόπαις υπεράριθμος. Όλο το πλοίο ήταν εντάξει με το πλήρωμά του, αλλά εγώ ήμουν ένας παραπάνω, για να μπω στον δρόμο μου. Το καράβι ήταν ένα αμερικάνικο Liberty, “Το Κύμα”, των αδερφών Λιβανού. Αυτό ήταν ένα από τα 100 ευλογημένα Liberty που πούλησαν οι Αμερικανοί στους Έλληνες εφοπλιστές, που έχασαν βαπόρια στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε που αποδεκατίστηκε η Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία και χάσαμε 2.500 Έλληνες ναυτικούς. Δύο της οικογενείας μου».

Το κράτος έχει δώσει, κατά τη γνώμη σας, τις απαραίτητες βοήθειες στην ελληνική ναυτιλία; Ποιος ηγέτης αντιμετώπισε με αλλιώτικο μάτι τη ναυτιλία και τους ναυτικούς;

«Δεν είναι θέμα ηγέτη. Χωρίς καμιά εξαίρεση, κανένας υπουργός, κανενός κόμματος, δεν μας ενόχλησε. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής ναυτιλίας είναι η ανεπάρκεια Ελλήνων στελεχών και πληρωμάτων και η ανανέωση και αναβάθμιση της ναυτικής μας εκπαίδευσης. Η Πολιτεία προσπαθεί το κατά δύναμιν και το υπουργείο μας, ευελπιστούμε, ότι σύντομα θα καταθέσει το κατάλληλο νομοσχέδιο. Εκείνο που μένει, λοιπόν, είναι να επιτραπεί και να ενθαρρυνθεί και ο ιδιωτικός ναυτιλιακός τομέας για να πράξει, συμπληρωματικώς, το καθήκον του.

Το δικό μας λιθαράκι έχει μπει εδώ και τρία χρόνια με την ίδρυση στη Χίο του πρώτου Ιδιωτικού Μη Κερδοσκοπικού Επαγγελματικού Λυκείου (ΤΕΕΝΣ), που φέτος είχαμε τη χαρά να δεχτούμε τους πρώτους μας δοκίμους. Εκτός από πλοίαρχοι, μηχανικοί και ηλεκτρολόγοι/ηλεκτρονικοί, απόφοιτοι των ΕΠΑΛ μπορούν να αποκτήσουν και άλλες επαγγελματικές δεξιότητες και να καλύψουν πολλές από τις ανάγκες κάθε ναυτιλιακής, παραναυτιλιακής και τουριστικής δραστηριότητας. Άρα μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των δραστηριοτήτων που έχει αναλάβει ο όμιλός μας στο νησί, όπως η αποπεράτωση και η αξιοποίηση της Μαρίνας Χίου, η ανακαίνιση του ιστορικού “ΞΕΝΙΑ ΧΙΟΥ”, στο Ίδρυμα “Μαρία Τσάκος”- Κέντρο Ναυτικής Έρευνας και Παράδοσης, στη Στέγη της Μαρίας στα Καρδάμυλα και στις ναυπηγοεπισκευαστικές μας δραστηριότητες τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Άνεργοι αποκλείεται να μείνουν».

Και το μέλλον;

«Το μέλλον είναι εδώ. Ο γιος μου Νίκος είναι ήδη εδώ, πρωτεργάτης παρόν και μέλλον. Πλαισιωμένος από την ευλογημένη του οικογένεια, την αξιαγάπητη σύζυγό του Σήλια, με διεθνή αναγνώριση στον τομέα της, και τα χαριτωμένα τους παιδιά Παναγιώτη, Ειρήνη, Ελισάβετ, εφοδιασμένα με βαθιές ρίζες και υψηλά ιδανικά, που μετά τις σπουδές θα μπαρκάρουν όπως και ο πατέρας τους. Μαζί μας βέβαια κρατούμε τη λατρευτή μας Μαρία -MARIA TSAKOS- συνεχίζοντας την εκπλήρωση των ονείρων και ευγενών οραμάτων της. Η μεγάλη οικογένεια του ομίλου μας έχει το προνόμιο να περιλαμβάνει εκατοντάδες καταξιωμένων και αφοσιωμένων στελεχών πλοίου και γραφείου και χιλιάδων εξίσου πολύτιμων αλλοδαπών, Ευρωπαίων και Ασιατών στελεχών και πληρωμάτων. Η δύναμή μας, οι άνθρωποί μας! Ευχαριστούμε τον Θεό για αυτά που μας έδωσε και για αυτά που μας χάρισε. Αυτά για την ώρα, αγαπητέ μου κύριε Λιάνη. Τώρα ας ευχηθούμε το ταξίδι της “Ναυτεμπορικής”, που ξεκινήσατε με τον φίλτατο Καπτα Δημήτρη, να ‘ναι καλοτάξιδο σε συνθήκες ειρήνης, προόδου και ευκαρπίας».

Πηγή: «Ναυτεμπορική»