«Μας ηρώτησε κάποιος, κατά τρόπον προκλητικόν προ τινών ετών: Παναγιώτατε, έχετε την Διασποράν. Διατί θέλετε και τας Νέας Χώρας; Και απηντήσαμε αμέσως και ευθέως: Διότι μας Ανήκουν. Ανήκουν εις την Μητέρα σας μαρτυρικήν Εκκλησίαν, η οποία έδωσε το αίμα της δι αυτάς, δια να μείνουν επαρχίαι Ελληνικαί, τας επροστάτευσε κατά τον Μακεδονικό Αγώνα και πάντοτε, διαρχονικώς.

Αποτελούν αναπόσπαστον τμήμα της πνευματικής και κανονικής δικαιοδοσίας της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως. Η σχέσις μας δεν είναι ποσώς εθιμοτυπική είναι πολλώ μάλλον ευχαριστιακή, λειτουργική».

Την απάντηση αυτή έδωσε προ ενός έτους κατά την επίσκεψή του στην Ξάνθη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος σήμερα ολοκληρώνει την επίσκεψή του σε άλλη μία Νέα Χώρα, τη Χίο.

Ποιες ονομάζονται όμως Νέες Χώρες, μεταξύ των οποίων και η Χίος, που κατά το πρόσφατο παρελθόν αποτέλεσαν αφορμή για ενδοεκκλησιαστικές εντάσεις κορυφής ανάμεσα στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος και το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης;

Νέες Χώρες ονομάζονται οι περιοχές που προσαρτήθηκαν στο ελληνικό κράτος μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους: ο λόγος για την Ηπειρο, τη Μακεδονία, τη Θράκη, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα. Οι μητροπόλεις που βρίσκονται σε αυτές τις περιοχές εξακολουθούν να υπάγονται πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Παραχωρήθηκαν από το Πατριαρχείο στην Εκκλησία της Ελλάδος για να διοικούνται σύμφωνα με τη Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη του 1928.

Οι όροι της Πράξης αυτής προκαλούσαν κλυδωνισμούς στις σχέσεις Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος, αλλά ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος (από τους θερμούς υποστηρικτές του Πατριαρχικού Θρόνου) ανέλαβε την πρωτοβουλία να αναθερμάνει τις σχέσεις των δύο Εκκλησιών. Στόχος του είναι η εναρμόνιση του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος με τη Συνοδική Πράξη του 1928.

Τι ακριβώς λέει η Πατριαρχική Πράξη του 1928; Εκείνη τη χρονιά, με απόφασή του το Οικουμενικό Πατριαρχείο (λόγω του κλίματος που επικρατούσε εκείνη την εποχή) εκχώρησε τις μητροπόλεις των λεγομένων Νέων Χωρών, τις περιοχές δηλαδή οι οποίες ελευθερώθηκαν μετά το 1912, στην Εκκλησία της Ελλάδος, διατηρώντας όμως το δικαίωμα της πνευματικής καθοδήγησης. Με την Πράξη αυτή το Φανάρι και η Εκκλησία της Ελλάδος συμφώνησαν ώστε οι μητροπόλεις των Νέων Χωρών να έχουν ανάλογη εκπροσώπηση στη Σύνοδο. Για τον λόγο αυτόν στη Διαρκή Ιερά Σύνοδο (ΔΙΣ) συμμετέχουν έξι μητροπολίτες της Παλαιάς Ελλάδος και έξι των Νέων Χωρών.

Το Φανάρι, σύμφωνα με την Πράξη, θα πρέπει να ενημερώνεται για όσα συμβαίνουν στις Νέες Χώρες: για τις εκλογές ή μεταθέσεις μητροπολιτών και να προτείνει ή να διαγράφει υποψηφίους. Οι μητροπολίτες θα πρέπει να αποστέλλουν τον ετήσιο απολογισμό στο Φανάρι, να καταθέτουν τη «λογία» (ένα συμβολικό ποσόν, δηλαδή) και επίσης να προσφεύγουν στη Σύνοδο του Πατριαρχείου σε περίπτωση που θεωρούν ότι αδικούνται από την Εκκλησία της Ελλάδος.

Σε αυτές τις περιοχές οι μητροπολίτες είναι υποχρεωμένοι να μνημονεύουν τον εκάστοτε Πατριάρχη. Στην πορεία αυτοί οι όροι απαξιώθηκαν, με αποτέλεσμα να καταγράφονται εντάσεις στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών, με αποκορύφωμα την κρίση του 2003 – 2004, που έφερε τις δύο Εκκλησίες στα πρόθυρα του σχίσματος.

Οι 36 μητροπόλεις των Νέων Χωρών είναι:
1) Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης (με έδρα την Κοζάνη), 2) Μητρόπολη Κασσανδρείας (με έδρα τον Πολύγυρο της Χαλκιδικής), 3) Θεσσαλονίκης, 4) Δράμας, 5) Σιδηροκάστρου (με έδρα τον ομώνυμο δήμο του Νομού Σερρών), 6) Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας (με έδρα τη Φλώρινα), 7) Λαγκαδά (με έδρα τον ομώνυμο δήμο του Νομού Θεσσαλονίκης), 8) Πολυανής και Κιλκισίου (με έδρα το Κιλκίς), 9) Σισανίου και Σιατίστης (με έδρα τη Σιάτιστα του Νομού Κοζάνης), 10) Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου (με έδρα την Καβάλα), 11) Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς (με έδρα την Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης), 12) Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως (με έδρα τον Δήμο Νεαπόλεως της Θεσσαλονίκης), 13) Ζιχνών και Νευροκοπίου (με έδρα τη Νέα Ζίχνη των Σερρών), 14) Μαρωνείας και Κομοτηνής (με έδρα την Κομοτηνή), 15) Αλεξανδρουπόλεως, 16) Παραμυθίας, Φιλιατών και Γηρομερίου (με έδρα την Παραμυθιά), 17) Ιωαννίνων, 18) Γρεβενών, 19) Χίου, Ψαρών και Οινουσών, 20) Νικοπόλεως και Πρεβέζης, 21) Ιερισσού, Αγίου Ορους και Αρδαμερίου (με έδρα την Αρναία Χαλκιδικής), 22) Σερρών και Νιγρίτης, 23) Μηθύμνης (με έδρα την Καλλονή Λέσβου), 24) Ελευθερουπόλεως (με έδρα τον ομώνυμο δήμο του Νομού Καβάλας), 25) Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας (με έδρα την Εδεσσα), 26) Κίτρους και Κατερίνης, 27) Διδυμοτείχου και Ορεστιάδος, 28) Μυτιλήνης, Ερεσσού και Πλωμαρίου, 29) Λήμνου (με έδρα τη Μύρινα της Λήμνου), 30) Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου (με έδρα τη Γουμένισσα του Νομού Κιλκίς), 31) Βεροίας και Ναούσης, 32) Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης (με έδρα το Λελβινάκι των Ιωαννίνων), 33) Ξάνθης και Περιθεωρίου, 34) Ελασσόνος, 35) Σάμου και Ικαρίας και 36) Καστορίας.

Κατά τον κ. Βαρθολομαίο οι μητροπολίτες των Νέων Χωρών είναι ιεράρχες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ενώ συμμετέχουν στη διοίκηση της Εκκλησίας της Ελλάδας, την οποία οι μητροπόλεις τους συναποτελούν, μαζί με εκείνες της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδας, «συμφώνως καί προς τον Καταστατικόν της Χάρτην».
Οι μητροπόλεις των Νέων Χωρών αποτελούν «αναπόσπαστο τμήμα της πνευματικής και κανονικής δικαιοδοσίας της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως» τονίζει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

«Προς ουδένα αντιδικούμεν. Αλλά και δεν πρόκειται να απεμπολήσωμεν ποτέ τα δικαιώματα της Μητρός Εκκλησίας επί των Ιερών αύτης Μητροπόλεων εδώ εις την αγιοτόκον Θράκην, την αναμφισβητήτως Ελληνικήν και αιματοβαμμένην Μακεδονίαν, τη υψηλόφρονα Ήπειρον και τας ερατεινάς νήσους του Αρχιπελάγους, διότι το αντίθετον θα ήτο προδοσία της ιστορίας της πίστεως και του Γένους».

Εκείνο που θεωρούν πάντως σίγουρο εκκλησιαστικοί κύκλοι, είναι ότι το θέμα των Νέων Χωρών θα βρίσκεται πλέον μόνιμα στην ατζέντα του κ. Βαρθολομαίου, τις οποίες θα επισκέπτεται σε κάθε ευκαιρία που του δίνεται.