Η συμβολαιακή γεωργία προέκυψε ως απάντηση σε δυο μεγάλες προκλήσεις. Πρώτον, την ανάγκη των παραγωγών να διασφαλίζουν ένα εγγυημένο εισόδημα και δεύτερον, την επιθυμία των αγροτικών βιομηχανιών να έχουν εγγυημένη πρόσβαση σε προϊόντα διασφαλισμένης ποσότητας αλλά και ποιότητας.

Η πραγματοποίηση τέτοιου είδους συμφωνιών μεταξύ αγροτών και μεταποιητικών μονάδων, ξεκίνησε στις αρχές του 20ου αιώνα στις βιομηχανικές χώρες της Βόρειας Αμερικής και της Δυτικής Ευρώπης, κυρίως σε ό,τι αφορά στην παραγωγή και επεξεργασία λαχανικών & φρούτων. Κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα επεκτάθηκε στην εκτροφή πουλερικών κι αργότερα στην εκτροφή χοίρων.

Για την Ελλάδα, ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία σχετικής έρευνας του τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ, η οποία παρουσιάστηκε στα πλαίσια της Agrotica 2014. Βάσει της έρευνας, φαίνεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 13,7% των Ελλήνων παραγωγών έχουν υιοθετήσει τη συμβολαιακή γεωργία, ενώ υπάρχει ένα μεγαλύτερο ποσοστό, της τάξης του 24,8%, που ενδιαφέρεται να προβεί σε κάποια μορφή συμφωνίας συμβολαιακής γεωργίας στο μέλλον. Η ελληνική ιστορία της συμβολαιακής γεωργίας μετρά αρκετά χρόνια, ωστόσο έως τώρα έβρισκε εφαρμογή σε πολύ περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων.

Μετά από μια καινοτόμο πρωτοβουλία της Τράπεζας Πειραιώς, το 2013, η συμβολαιοποιημένη γεωργία στη χώρα μας λειτούργησε για πρώτη φορά με την υποστήριξη μιας τράπεζας.

Σήμερα, η Τράπεζα Πειραιώς αποτελεί τον φορέα με την πιο έντονη δραστηριοποίηση στον τομέα της συμβολαιακής τραπεζικής. Πάνω από 80 επιχειρήσεις και συνεταιρισμοί, αλλά και περισσότεροι από 14.000 αγρότες απ’ άκρη σ’ άκρη της χώρας, επωφελούνται από το πρόγραμμα Συμβολαιακής Γεωργίας της Τράπεζας Πειραιώς, με χρηματοδοτήσεις που υπερβαίνουν τα 400 εκατ. ευρώ. Το ροδάκινο, το βαμβάκι, ο καπνός, το σταφύλι, το λάδι, το γάλα είναι μερικά από τα προϊόντα που παράγονται με συμβόλαια επιτυχώς τα τελευταία δυο χρόνια με συντονιστή την Τράπεζα Πειραιαώς. Στόχος του προγράμματος για το 2015 είναι οι συνεργασίες να φτάσουν τις 200 και να επωφεληθούν από αυτό περισσότεροι από 23.000 παραγωγοί.

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ

Η Τράπεζα Πειραιώς λειτουργεί ως χρηματοδότης αλλά και ως συντονιστής της συμφωνίας, συνάπτοντας δανειακή σχέση, σε δυο επίπεδα:

α) με τον αγοραστή του προϊόντος στον οποίο εγκρίνεται κεφάλαιο κίνησης προκειμένου να εξοφλήσει τους παραγωγούς όταν του παραδώσουν την παραγωγή τους

β) με τους παραγωγούς που θα συνάψουν συμβόλαιο με τον παραπάνω αγοραστή, στους οποίους χορηγείται πίστωση με χρήση της «Ειδικής Κάρτας του Αγρότη», για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ρευστότητα κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Επιπλέον, σε κάθε γεωγραφική περιοχή που λειτουργεί το πρόγραμμα, υπογράφονται συμβάσεις συνεργασίας με καταστήματα αγροεφοδίων (σπόροι, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ζωοτροφές) και με πρατήρια καυσίμων στα οποία τοποθετούνται οι συσκευές υποδοχής (POS), για τη χρήση της ειδικής κάρτας από τους αγρότες. Ειδικότερα, οι αγρότες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την κάρτα για την αγορά γεωργικών εφοδίων και καυσίμων μέσω του δικτύου συσκευών POS στην περιοχή τους, αλλά και για την ανάληψη μετρητών από οποιοδήποτε ΑΤΜ ή κατάστημα της Τράπεζας, για να πληρώσουντα εργατικά τους.

Δημιουργείται έτσι, σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών και αγορών μια συναλλακτική κίνηση σε ό,τι αφορά την αλυσίδα των αγροτικών εισροών (αγροτικά εφόδια, μηχανήματα – μικροεργαλεία, ζωικό κεφάλαιο – ενέργεια), η οποία δίνει σημαντική ανάσα ρευστότητας, λόγω του άμεσου της πληρωμής όλων των συντελεστών που είναι απαραίτητοι για την παραγωγή των προϊόντων.

Η κάρτα αυτή δεν είναι πιστωτική, αν και συχνά δημιουργείται αυτή η σύγχυση. Η Τραπεζα Πειραιώς ξεκαθαρίζει ότι σε καμία περίπτωση δεν είναι ίδιες ως προς το σκοπό της χρηματοδότησης και το επιτόκιό τους. Σε αντίθεση με την πιστωτική, η «Ειδική Κάρτα του Αγρότη» δεν χρηματοδοτεί καταναλωτικές ανάγκες.

Ουσιαστικά είναι μια επαγγελματική κάρτα που λειτουργεί σαν μετρητά, με ενσωματωμένο ένα κεφάλαιο κίνησης για την κάλυψη πάσης φύσεως καλλιεργητικών δαπανών ή εκτροφής. Το επιτόκιο είναι από τα χαμηλότερα της αγοράς των επαγγελματιών και «τρέχει» μόνο για την καλλιεργητική περίοδο και για όσα από τα χρήματα χρησιμοποιεί ο παραγωγός.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Το πρόγραμμα Συμβολαιακής Γεωργίας και Κτηνοτροφίας προσφέρει πολλαπλά πλεονεκτήματα στους παραγωγούς, παρέχοντάς τους, καταρχάς το σημαντικότερο, τη δυνατότητα να καλλιεργήσουν έχοντας εξασφαλίσει τα χρήματα που χρειάζονται. Η Τράπεζα Πειραιώς παρέχει την αναγκαία πίστωση στον κάθε παραγωγό ανάλογα με τη δυναμικότητά του, σε όλα τα στάδια της καλλιεργητικής περιόδου, από την έναρξή της, μέχρι την τελική παράδοση των προϊόντων του. Επομένως, όλα τα χρήματα για την κάλυψη του κόστους παραγωγής είναι στη διάθεση του παραγωγού ακριβώς την περίοδο που τα χρειάζεται, ώστε να εξασφαλίζει τις καλύτερες δυνατές τιμές στις αγορές που κάνει. Αγοράζοντας τοις μετρητοίς, πετυχαίνει σημαντικές εκπτώσεις -σε σχέση με τις τιμές επί πιστώσει- μειώνοντας έτσι το κόστος της παραγωγής του.

Η Τράπεζα Πειραιώς, η οποία θεωρεί κλειδί για την επιτυχία της αγροτικής παραγωγής όχι μόνο την «ετικέτα προέλευσης», αλλά και την «ταυτότητα εμπιστοσύνης» χρηματοδοτεί τους αγρότες, χωρίς να θέτει ως κριτήριο την υποθήκη της γης τους ή άλλων περιουσιακών στοιχείων τους. Επιπλέον, μπαίνει τέλος στην αβεβαιότητα της πώλησης της παραγωγής, αφού ο παραγωγός γνωρίζει, βάσει της συμφωνίας που έχει υπογράψει με την επιχείρηση, ότι η παραγωγή του θα διατεθεί χωρίς προβλήματα και ότι θα πληρωθεί άμεσα το 100% της αξίας των προϊόντων που παραδίδει, με την ενεργοποίηση του εγκεκριμένου από πριν κεφαλαίου κίνησης της μεταποιητικής επιχείρησης. Ο παραγωγός, επίσης, ξέρει από πριν το εύρος της τιμής στην οποία θα πουλήσει την παραγωγή του, αφού αναφέρεται στο συμφωνητικό.

Από την πλευρά τους οι επιχειρήσεις, επιλέγοντας τη συνεργασία στο Πρόγραμμα Συμβολαιακής αποκτούν την αναγκαία ρευστότητα, για να εξακολουθήσουν να απορροφούν καλής ποιότητας πρώτη ύλη, έχοντας ταυτόχρονα προγραμματίσει με ακρίβεια την πληρωμή της παραγωγής που χρειάζονται. Ταυτόχρονα, καταφέρνουν να είναι συνεπείς στις συμφωνίες που κάνουν με τους πελάτες τους για την μεταπώληση των προϊόντων, αφού με το συμβόλαιο εξασφαλίζεται και η απορρόφηση της παραγωγής προτού καλά – καλά παραχθεί. Ενισχύεται με αυτόν τον τρόπο και ο εξαγωγικός τους προσανατολισμός, κάτι που αποτελεί ζητούμενο για την ελληνική οικονομία. Παράλληλα, έχοντας εξασφαλίσει την πληρωμή των προϊόντων προς τους αγρότες, με τη χορήγηση από την Τράπεζα του κεφαλαίου κίνησης ειδικού σκοπού, απελευθερώνουν τυχόν δική τους ρευστότητα, την οποία μπορούν να χρησιμοποιούν σε άλλες ανάγκες τους, όπως η εξυπηρέτηση των δανείων τους, η χρηματοδότηση επενδυτικών τους σχεδίων κ.λπ.

Με λίγα λόγια, βελτιώνουν την οργάνωσή τους, ελαχιστοποιούν το διαχειριστικό τους κόστος, προσαρμόζουν την προσφορά στη ζήτηση, και ευθυγραμμίζονται για καλύτερο εν γένει ταμειακό προγραμματισμό και σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.

Η Συμβολαιακή Γεωργία και Κτηνοτροφία, ως το νέο μοντέλο στήριξης του πρωτογενούς τομέα αναμένεται να «θεραπεύσει» πολλές από τις στρεβλώσεις του παρελθόντος στον αγροτοδιατροφικό τομέα. Αναμένεται να συμβάλλει στην εναρμόνιση της παραγωγής, με τη μεταποίηση, το εμπόριο και κατ’ επέκταση τις εξαγωγές.

Η μέχρι τώρα επιτυχία του προγράμματος δείχνει ότι η Συμβολαιακή Γεωργία-Κτηνοτροφία ήρθε για να μείνει.